Instytut Historii Sztuki i Dziedzictwa Kulturowego

Kontaktul. Sienkiewicza 30/32, 87-100 Toruń
e-mail: instytut_hsidk@umk.pl

GRANTY I PROJEKTY NAUKOWE

GRANTY ZESPOŁOWE REALIZOWANE W UMK

PRAGA LUKSEMBURGÓW jako ośrodek eksportu około 1400: transfer artystyczny do miast Hanzy / LUXEMBOURG PRAGUE as Export Center ca. 1400: Art Transfer to the Cities of Hanseatic League

Nrodowe Centrum Nauki, nr 2024/55/I/HS2/00847, OPUS LAP WEAVE28

Czas trwania: 2026-2028

Beneficjent: UMK

Kierownik zespołu polskiego: dr hab. Monika Jakubek-Raczkowska, prof. UMK | koordynator: dr hab. Juliusz Raczkowski, prof. UMK | wykonawcy: dr Monika Czapska, Muzeum Zamkowe w Malborku / Instytut Historii Sztuki UG, dr hab. prof. UWr Romuald Kaczmarek, Instytut Historii Sztuki UWr; dr hab. Piotr Oliński, Wydział Historyczny UMK w Toruniu

Kierownik zespołu czeskiego: Dr Robert Novotný, Centrum Studiów Mediewistycznych Czeskiej Akademii Nauk  / Prof. dr Michaela Ottová, Uniwersytet Karola w Pradze; wykonawcy:b Inż. Petr Chotěbor, katedra św. Wita w Pradze; Mgr Petr Jindra, Zachodnio-Czeska Galeria w Pilznie; Dr Jan Klípa, Uniwersytet Karola w Pradze / Instytut Historii Sztuki Czeskiej Akademii Nauk w Pradze; Inż. Petr Macek, Uniwersytet Karola w Pradze; Dr Aleš Mudra, Uniwersytet Karola w Pradze; Mgr Hana Nováková, Galeria Narodowa w Pradze; Dr Markéta Pavlíková, Galeria Narodowa w Pradze

The main goal of the project is the study on Central European art at the turn of 14th century in the broad context of the research on medieval networks (economic, social, religious, artistic) – their densification, growth, transformation, and rupture. Emphasizing the role of Prague as the art market and export center for the Holy Empire and neighbor lands, the project has to be realized on the interdisciplinary field of medieval history and archive studies, art history, conservation science and deepen investigation of artefact using new non-invasive physical methods of research. It focuses on works of co called Bohemian Beautiful Style in sculpture (Beautiful Madonnas, Pietas etc.) and panel painting (1380–1400) – on the economic, political and religious causes and directions of their spread – taking into account local specificities of their existence and reception in regional art.

The project is bifocal. It connects several regional research perspectives, in order to obtain (for the first time thanks to the cooperation of an international team) a comprehensive and concrete source-based panorama of the role of Luxembourg capital for the culture of Central Europe around 1400. On the one hand it focuses on Prague as a Centre of art production and trade (the organization of production, its technical advantages and differences, the issue of sales). On the other hand, the focus shifts northwards to the major cities of the Hanseatic League (Rhineland, Silesia, Saxony, the Baltic region, including the monastic state of Prussia), which shared a common mentality and interests, but differed in terms of the economic and political basis for the transfer of art. With the exception of the well-researched imports of Czech art in Prussia and the relatively obvious conditions for Bohemian influence in Wrocław, this issue has not yet been studied. No detailed analysis of works of Bohemian art in Stralsund, Bremen, Magdeburg or Cologne has been carried out to confirm their presumed provenance (also through material studies). The lack of traces of Bohemian influence in the Netherlandish zone (Westphalian Hansa) has not been explained. The large Hanseatic cities were not compared in terms of their arts and crafts links to Bohemia. Neither have the details of the roads – especially for the exchange of luscious roads – to the north been studied. The basis of the project will be archival research, an in-depth structural and formal analysis of artworks scattered in Poland and Germany, a comparative stylistic analysis and material research.

 

INWENTARZ SZTUKI TORUNIA. Część I: Dziedzictwo sakralne, zespół staromiejski

Narodowy Programu Rozwoju Humanistyki MNiSZW, nr 0122/NPRH6/H11/85/2018

Czas trwania: 2018-2024

Beneficjent: UMK

Kierownik: dr hab. Michał F. Woźniak, prof. UMK | koordynator: dr hab. Juliusz Raczkowski, prof. UMK

Projekt miała na celu przeprowadzenie pełnej, kompleksowej, wielozadaniowej inwentaryzacji dziedzictwa sakralnego w obrębie toruńskiego zespołu staromiejskiego, opartej o interdyscyplinarne metodologie i narzędzia. W pierwszym etapie realizacji badaniami objęty jest kościół farny (obecnie katedra) pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty oraz kościół i część klasztoru pofranciszkańskiego p.w. NMP. Pełna inwentaryzacja objęła architekturę wraz z wystrojem architektonicznym (detal arch., polichromie i malarstwo ścienne, witraż, płyty posadzkowe) oraz wyposażeniem ruchomym: malarstwo, snycerstwo (w tym m.in. retabula, stalle, ławki, konfesjonały, ambony itd.), rzeźbę (w tym figury wolno stojące, epitafia, nagrobki), rzemiosło artystyczne (w tym m.in. paramenty – szaty, naczynia i sprzęty liturgiczne, chrzcielnice i dzwony, kraty itd.). Uwzględnione, przebadane i zinwentaryzowane zostaną zarówno obiekty zachowane in situ, jak i zdekompletowane i rozproszone w polskich i obcych zbiorach muzealnych (np. Toruń, Warszawa, Pelplin) oraz w kościołach prowincjonalnych (Gostkowo, Kowalewo Pomorskie, Złotoria, itd.). Realizowane zadania to pierwsza faza planowanego na najbliższą dekadę, rozbudowanego projektu badawczego, mającego objąć w przyszłości także architekturę municypalną i militarną Starego i Nowego Miasta oraz pozostałe historyczne dzielnice Torunia.  Efektem jest pierwsze szczegółowe monograficzne opracowanie poszczególnych elementów zachowanego dziedzictwa sakralnego (w tym: omówienie struktury, typu, stylu, ikonografii, funkcji, dziejów i historycznego znaczenia) realizowane równolegle przez specjalistów w zakresie danej dziedziny twórczości i epoki sztuki: architektura średniowieczna i nowożytna, rzeźba architektoniczna, ścienne i tablicowe malarstwo gotyckie, rzeźba gotycka, malarskie wystroje nowożytne, nowożytne retabula i snycerstwo, nowożytna kamieniarka, nowożytne epitafia, rzemiosło artystyczne z wyposażenia liturgicznego i wystroju wnętrz.

O PROJEKCIE | ZESPÓŁ | SERIA WYDAWNICZA  

Finalnym efektem realizacji projektu i narzędziem upowszechniania wyników jest platforma cyfrowa, zawierająca pełny opis strukturalny i historyczny obiektów, dane metryczne, ikonografię, pełną dokumentację fotograficzną, wyniki badań architektonicznych i technologicznych, modele i rekonstrukcje etc.

 

GRANTY INDYWIDUALNE REALIZOWANE W UMK

Historyczna infrastruktura wodociągowa i kanalizacyjna większych polskich miast na przykładzie Torunia (zakres: od 2. ćwierci XIX do końca 3. ćwierci XX wieku) – kwerenda archiwalna

Grant NCN MINIATURA 7, nr 2023/07/X/HS2/01129

Czas trwania: 28.11.2023r. – 27.01.2025r.

Beneficjent: UMK

Kierownik: dr Daria Jagiełło

Głównym celem projektu jest zebranie dostępnych materiałów archiwalnych dotyczących wodociągów i kanalizacji Torunia, ze szczególnym naciskiem kładzionym na okres budowy i rozwoju sieci w jej nowoczesnym kształcie. Dodatkowo w wytypowanych archiwach większych miast przeprowadzona zostanie kwerenda uzupełniająca, mająca na celu dostarczenie materiału porównawczego dla toruńskiej infrastruktury.
Przewidziane działania obejmą kwerendę archiwalną, częściową dygitalizację materiałów (fotografie w formie cyfrowej, skany) oraz pozyskanie zgód na ich wykorzystanie i publikację na potrzeby przyszłych działań naukowych. Zakres przedmiotowy obejmie akta odnoszące się do architektury obiektów naziemnych – dokumentacja projektowa i budowlana oraz inne; kształtu sieci – kartografia, układ sieci, profile i przekroje studni oraz inne; wyposażenia – dokumentacja projektowa, protokoły i inwentaryzacje oraz informacji na temat funkcjonowania zakładu (rozporządzenia i okólniki, protokoły, korespondencja wewnętrzna). Kwerenda przeprowadzona zostanie w zbiorach AP w Toruniu, WUOZ w Toruniu, MKZ w Toruniu, NID – Oddział w Toruniu oraz Archiwum Zakładowego Toruńskich Wodociągów Sp. z o.o., AP w Bydgoszczy i AP w Gdańsku. Kwerenda uzupełniająca obejmie archiwa sześciu miast (Bydgoszcz, Grudziądz, Szczecin i Wrocław oraz Kraków i Warszawa), zbliżonych rangą, w których modernizacja wodociągów i kanalizacji przyjęła podobną skalę jak w Toruniu i mieści się w zbliżonym horyzoncie czasowym.
W wyniku realizacji planowanego działania zebrany zostanie wyczerpujący materiał archiwalny pozwalający na właściwe przygotowanie do dalszych etapów pracy naukowej nad projektem  badawczym dotyczącym historycznej infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej na przykładzie Torunia.

 

WEWNĘTRZNE GRANTY UMK (IDUB)

PRELIMINARY SURVEY ON HISTORIC BUILDINGS OF WATER SUPPLY AN SEWERAGE INFRASTRUCTURE IN TORUŃ – survey of objects and evaluation of usefulness using 3D scan and GIS data for ongoing analysis and visualization of their results

Konkurs „Inicjatywa Doskonałości – Debiuty” VI edycja, projekt nr 4101.00000066, dec. 6/2023/Debiuty_6

Czas trwania: 30.11.2023r. – 30.01.2025r.

Kierownik: dr Daria Jagiełło

Głównym celem projektu jest przeprowadzenie badań wstępnych dwóch zespołów przemysłowych architektury Torunia. Celem dodatkowym są badania rozpoznawcze przydatności skanów 3D oraz oprogramowania geoinformacyjnego (QGIS) do prowadzenia analiz architektonicznych i urbanistyczno-krajobrazowych. Przedmiot badań stanowią dwa kompleksy:

Prace obejmą ich zabudowę, infrastrukturę i otoczenie (kontekst urbanistyczny) oraz, tam gdzie to możliwe, wnętrza budynków o charakterze zabytkowym. Analizie poddane zostaną przekształcenia architektury i układu zabudowy oraz otoczenia – działania prowadzone będą w oparciu o badania terenowe i gabinetowe oraz z wykorzystaniem modeli 3D i zbioru danych przestrzennych.

____________________________

CULTURAL TRANSFERS: Polish Émigré Artists in Great Britain, 1939–1989

Konkurs „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza”, Mobilność  dla doświadczonych pracowników badawczych i badawczo-dydaktycznych, VII edycja

Czas trwania: 2023, Paul Mellon Centre for Studies in British Art w Londynie

Beneficjent: prof. Irena Dżurkowa-Kossowska

Kwerenda i badania w PMC przyczyniły się do zaawansowania prac nad monografią, wypełniającą lukę w historiografii sztuki dotyczącą polskich artystów emigracyjnych osiedlonych w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej. Kluczowym zagadnieniem jest poszerzenie horyzontu badawczego tak, by obejmował nie tylko dokumentacyjne szczegóły dotyczące życia i działalności polskich uchodźców na Wyspach Brytyjskich, ale także wpływ brytyjskiego kontekstu kulturowego i rynku sztuki na ich twórczość. Celem projektu jest analiza procesów przyswajania lub marginalizowania kodów i wzorców artystycznych, które były już obecne, dominujące lub dopiero się kształtowały na artystycznej scenie Albionu, w odniesieniu do rodzimego rdzenia kulturowego emigrantów oraz traumy, jakiej doświadczyli na wojennych szlakach.

 

UDZIAŁ PRACOWNIKÓW W PROJEKTACH I GRANTACH ZEWNĘTRZNYCH

 

LITURGICA POLONIAE. Katalog rękopisów liturgicznych powstałych do około 1300 r.

Narodowy Programu Rozwoju Humanistyki MNiSZW, nr 0122/NPRH6/H11/85/2018

Czas trwania: 2023-2027

Beneficjent: Instytut Sztuki PAN

Kierownik: dr Paweł Figurski

Wykonawcy z zespołu dyscypliny NoS: dr hab. Monika Jakubek-Raczkowska, prof. UMK | dr hab. Juliusz Raczkowski, prof. UMK

 

STYL PIĘKNY W REDAKCJI CZESKIEJ: RZEŹBA KAMIENNA W PRUSACH 1380-1400

Czas trwania: 2018-2022

Beneficjent: Muzeum Zamkowe w Malborku

Kierownik: dr hab. Monika Jakubek-Raczkowska

Wykonawcy z zespołu dyscypliny NoS: dr hab. Monika Jakubek-Raczkowska, prof. UMK | dr hab. Juliusz Raczkowski, prof. UMK

Z terenu państwa krzyżackiego w Prusach znana jest grupa kilkunastu kamiennych rzeźb z lat około 1380-1400, która ze względu na jedność konwencji, wysoki poziom wykonawstwa oraz kryterium materiałowe, jest łatwa do wyodrębnienia na tle pozostałej produkcji rzeźbiarskiej na tym terenie. Wchodzące w jej skład dzieła powstały z niespotykanego w Prusach wapienia o złoto-szarym zabarwieniu. Pod względem stylowym reprezentują one tzw. styl piękny i wiązane są ze środowiskiem czeskim, któremu przypisuje się kluczową rolę w procesie kształtowania artystycznego oblicza Europy Środkowowschodniej na przełomie XIV i XV wieku, choć w przeszłości zagadnienie ich stylistycznego rodowodu długo pozostawało kwestią sporną, wpisując się tym samym w dyskusję nad genezą stylu pięknego. Badania materiałoznawcze (petrograficzne) przeprowadzone dotychczas na czterech obiektach z tej grupy (Pieta z kościoła w Nowym Mieście Lubawskim, wyniki opublikowane w 1995; Chrystus w Ogrójcu z Muzeum Zamkowego w Malborku, 2012; Św. Elżbieta z kościoła św. Jana w Malborku, 2012; Św. Barbara z Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie, 2012) potwierdziły, że wszystkie one zostały wykonane z identycznego materiału, którym jest mikrytowy wapień marglisty, pod względem litologicznym wykazujący duże podobieństwo do występujących na obszarze północno-środkowych Czech tzw. „opok” (niem. Plänerkalk). W powiązaniu ze wspomnianą odrębnością figur na tle lokalnej produkcji artystycznej w państwie krzyżackim, argument natury materiałowej przemawia za ich możliwym importem. W ramach działań projektowych przeprowadzono badania technologiczno-stylistyczne grupy 16 rzeźb, reprezentujących czeski styl piękny i porównawczo  – posągu Madonny z kaplicy św. Anny we Fromborku, zdradzającej zachodnie cechy stylowe. Efektem jest ustalenie czeskiej proweniencji 17 przebadanych obiektów (w tym 16 z ziem pokrzyżackich i Piety z kościoła św. Barbary w Krakowie) oraz pochodzenia Madonn z Fromborka i Gdańska z południowych Niderlandów.

Podsumowaniem etapowym projektu była wystawa “Bilde von Prage” w Muzeum Zamkowym w Malborku (2020-2021), a jego zwieńczenie – międzynarodowe sympozjum eksperckie w Malborku, Gdańsku, Pelplinie i Toruniu, współorganizowane przez MZM i Wydział Sztuk Pięknych UMK. Rezultaty naukowe projektu zostały przedstawione w monografii  Rzeźba kamienna czeskiego stylu pięknego z lat 1380–1400 na terenie państwa zakonu krzyżackiego w Prusach. Materiał–technika–styl–funkcja, red. M. Jakubek-Raczkowska, Malbork: MZM / Toruń: TNT, 2022, ISBN 978-83-966365-4-6 / 978-83-65127-97-6, ss. 584. Projekt został uhonorowany nagrodą Sybilla 2021.

STRONA PROJEKTU | FILM

 

ALTERGLOBALIZOWANIE NET-U: KONTAKTY I WYMIANY Z GLOBALNYM POŁUDNIEM

NCN OPUS

Czas trwania: 2024-

Beneficjent: Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu

Kierownik: dr Magdalena Ramoska

Wykonawcya z zespołu dyscypliny NoS: dr Katarzyna Cytlak

Celem projektu jest rekonstrukcja relacji artystycznych między twórcami z Europy Środkowo-Wschodniej a środowiskami artystycznymi Ameryki Południowej i Środkowej, zainicjowanych przez Jarosława Kozłowskiego w ramach NET-u. Badania obejmują wizyty w Argentynie, Brazylii, Meksyku i Urugwaju oraz analizę archiwów w Budapeszcie i Madrycie.

SZCZEGÓŁOWY OPIS 

 

INDYWIDUALNE PROJEKTY BADAWCZE